1. ژرارد استین¹ در مقاله «بلاغت استعاره»² که در مجموعه مقالات روان شناسی و جامعه شناسی ادبیات³ چاپ شده است رویکرد جالب توجهی نسبت به استعاره دارد. او پس از اذعان به اینکه روان شناسی استعاره در قرن بیستم توجه بسیاری از محققان را به خود معطوف کرده است می نویسد که یک مجلة اختصاصی در این زمینه منتشر شده است با عنوان «استعاره و نماد». در نظر وی ویژگی این تحقیقات این است که، به استثنای ریموند گیبز، دیگر روان شناسان به استعاره ادبی یا استعاره در ادبیات نپرداخته اند. همچنین به تلاش دانشجویان ادبیات اشاره می کند که سعی کرده اند با گرایش به روان شناسی، این نقیصة «تأسف بار» را جبران کنند و در نهایت معتقد است که وضعیت کنونی درباره ابعاد ادبی استعاره رضایت بخش نیست.

2. مسأله ای که  نویسنده بر آن تأکید دارد این است که بسیاری از روان شناسان علاقه مند هستند استعاره را با تصور فایده مداری مرتبط سازند که از فن شعر یا ادبیات یا زیبایی شناسی در ذهن دارند و البته چنانکه نویسنده به درستی اذعان می دارد این  تصور به ماهیتی که استعاره در گفتمان ادبی دارد نزدیک نیست چون مطابق با آن وجه ادبی و جمال شناسیک استعاره کاملا تحت الشعاع طرف روان شناسیک قرار می گیرد و عملا استعاره تا حد گزاره­های علمی ـ روان شناسی تقلیل می یابد و حیثیت ادبی آن در سایه قرار می گیرد.

3. روی دیگر قضیه نیز از نظر نویسنده مقاله دور نمانده است. او تصریح می کند که بسیاری از محققان ادبی علاقه ای به چنین بررسی هایی در مورد استعاره ندارند. آنها فکر می کنند بررسیهای روانشناسی استعاره در خدمت کار تجربی و طبقه بندی متون و پروسه ها یا توضیح کارکردهای یک متن خاص با رویکرد روان شناسانه دغدغه یک محقق ادبی نمی تواند باشد. نویسنده سپس در صدد یافتن راه حلی برای جدال دو گروه محققان فوق برمی آید و اشاره می کند که استعاره نمونه بسیار خوبی است برای مشارکتهای بین رشته ای میان محققان ادبی و روان شناسان و پیچیدگی های موجود باید توسط محققان هر دو گروه بر طرف شود.  

4. راه حلی که در این راستا به ذهن نویسنده مقاله می رسد این است که محققان باید حلقه رابطی نظام­مند پیدا کنند که روان شناسی و بوطیقا را به یکدیگر متصل سازد و به نظر او این حلقه مفقوده چیزی نیست مگر زبا­ن­شناسی. سپس یک گام جلوتر می رود و این نکته را مطرح می کند که محققان غیر ادبی به استعاره ادبی توجه کمی کرده اند و بعلاوه اینکه نمی توان برای استعاره تعریف دقیق و روشنی ارائه داد که مورد قبول همه محققان باشد و اینکه زبان شناسانان هم نتوانسته اند تعریف دقیقی برای استعاره ارائه دهند. آنگاه برای یافتن راه حل نهایی به سراغ شاخة جدیدی از زبان شناسی می رود که تحت عنوان «زبان شناسی شناختی»⁴ معروف است و معتقد است این شاخه می تواند معضل فوق را تا حدود زیادی بر طرف نماید و نقش همان حلقه رابط را بر عهده گیرد. زیرا زبان شناسی شناختی قطعا نمونه تئوریک قابل توجهی است برای مطالعات استعاره در داخل و بیرون ادبیات که هم به کار زبان شناسان و محققان ادبی می آید و هم می تواند منبع الهامی باشد برای دانشمندان علوم اجتماعی.

5. بدین ترتیب خواننده متوجه ابعاد گوناگون استعاره می شود. به نظر می رسد در میان مقولات ادبی هیچ کدام به اندازه استعاره این قابلیت را ندارند که بتوانند موضوع تحقیق چند شاخه علمی قرار گیرند. استعاره می تواند بهترین پایه برای مطالعات بین رشته ای باشد و شاید بتوان از زبان شناسی شناختی به عنوان زمینه تئوریک این رابطه استفاده کرد.

6. آن طور که نویسنده نشان می دهد رویکرد جدی به استعاره با تحقیقات لاکوف و جانسون(1980) شروع شد و با تحقیق لاکوف(1987)، جانسون(1987)، تورنر(1987)، لاکوف و تورنر(1989) گسترش یافت. همین تورنر در سال (1991) سعی کرد استعاره ادبی و گفتمان ادبی را در مرکز مباحث قرار دهد. دلیل علاقه به این مطلب را براحتی می توان توضیح داد. انگاره اساسی رویکرد زبان شناسان شناختی این است که استعاره فقط یک تمهید رتوریکی نیست که در نتیجه انحراف از نرم زبان ایجاد شده باشد بلکه پدیده ای است که در چند موضع موضوعیت دارد و دست کم دارای سه بعد سنتی، بنیادی و ادارکی است. این بدان معناست که استعاره در ادبیات بر الگوهای ذهنیت استعاری استوار است و استعاره در ادبیات با استعاره در دیگر انواع گفتمان تفاوت دارد. لاکوف و تورنر (1989) پیشنهاد کرده اند که شیوه های بیان استعاره های ادراکی سنتی در رمان بربسط معنا شناسیک، پیچیدگی و ذکر جزئیات، طرح پرسش و ساختن استعاره های ادراکی سنتی استوار هستند. گواتلی( 1997) انواع متعدد پیچیدگی های ساختار استعاره در گفتمان خاص ادبی را مطرح می کند. مقاله با بررسی آراء شخصیتهای مختلف ادامه می یابد. خواندن این مقاله دیدگاههای تازه ای در خصوص استعاره به خواننده می دهد. 

ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

1.                                          gerard steen

2.                                          a rhetoric of metaphor

3.                                          the psychology and sociology of literature

     با این مشخصات کتاب شناسی

the psychology and sociology of literature

dick schram

gerard steen

jhon benjamins publishing company

amesterdam/philadelphia

2001

4.                                          Cognitive Linguistics

نوشتار بعدی: شعر